Wilczewski, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie
HERB - strona: Wilczewski, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie

Rozdział IV

POCHODZENIE HERBU WILCZEWSKICH
TRZY RADŁA

Herb Trzy Radła Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród, genealogia, rodowód, przodkowie

Herb Trzy Radła Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród, genealogia, rodowód, przodkowie


SUDEK WILCZEWSKI v. TALLEN
herbu własnego
TRZY RADŁA

***

Trudno jest dociec kiedy i w jakich okolicznościach został nadany herb osobie noszącej przydomek SUDEK, późniejszemu Wilczewskiemu.

***


Kasper Niesiecki S.J. w swoim „Herbarzu Polski”, wyd. J.N.Bobrowicz, Lipsk, 1839-1846 napisał:
… „Radła trzy od pługa, końcami do góry obrócone, dwa podle siebie na górze, jedno pod niemi we środku, kolor w nich żelazny, pole tarczy czerwone, na hełmie trzy pióra strusie; tak go opisuje, Okolski tom 3.fol.252 i MS. o Familiach Pruskich.
Według Okolskiego herb ten nadany od książęcia Litewskiego w expedycyi Inflantskiej, kawalerowi męztwem dobrze zasłużonemu.
Pieczętują się nim Wilczewscy von Tallen w Prusiech: luboć z nich niektórzy już w inszych województwach poosiadali….”.

***


W tomie I znajduje się oto jeszcze taki zapis:

…”XII. Herby Prowincji Pruskiej 1466 - 1740
(…)
Trzyradła patrz Wilczewski
(…)
Wilczewski, herbu Trzyradla, O.III.232, N.IX.333
(…)”
za.: Kasper Niesiecki „Herbarz Polski” wyd. przez Jana.Nep.Bobrowicza, tom 1, Lipsk nakładem i drukiem Breitkopfa i Haertela., 1839-1846, str. 544-545
co jednoznacznie wskazuje, że jest to herb osoby zamieszkałej w Prowincji Pruskiej

***


A oto co pisze sam Okolski w swoim „ORBIS POLONI”:

Herb Trzy Radła Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród, genealogia, rodowód, przodkowie

Herb Trzy Radła Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród, genealogia, rodowód, przodkowie

Herb Trzy Radła Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród, genealogia, rodowód, przodkowie


SYMBOLIKA HERBU


Warto zastanowić się nad symboliką herbu „Trzy Radła”.
Zwróćmy, więc uwagę na owe „trzy radła”, które są umieszczone na czerwonym polu tarczy. Czerwień w heraldyce: wspaniałomyślność, jeśli czerwień krwista – hart ducha; wiążąca się z rubinem – zwycięska moc, triumf, władza odwaga zaś szkarłatna – umiarkowanie.
Z opisu Okolskiego wynika, że herb ten został nadany za odwagę, i męstwo.
Natomiast same „radła” nie tylko mogą wskazywać na profesję właściciela tego herbu, ale też mogą wskazywać, że dla posiadacza tego herbu „pokój” jest więcej wart niż „wojna” zgodnie z porzekadłem: „I przekują miecze na lemiesze”. Nie mniej jak trzeba będzie bronić Ojczyzny to lemiesze przekują na miecze.
Zaś ilość radeł – trzy – może mówic: „Ternarius numerus perfectissimus (śr.łac.) – „trzy to liczba doskonała” albo „Omne trinum perfectum (łac.) - „wszystko, co złożone z trzech jest doskonałe”.
W dodatku są to „żelaziste” radła. Żelazo zaś symbolizuje: niezmienność, niezawodność, twardość, spoistość, odporność, trwałość, krzepkość, nieustępliwość, nieugiętość, siłę, upór, cierpliwość, okrucieństwo, broń a także: wzrost, rozwój, harmonię, siłę, męskość, akcję, natchnienie, szczęście, świadomość, pokutę…. Ponadto owe radła są w układzie trójkąta, co symbolizować może: przeszłość – teraźniejszość – przyszłość; niebo - ziemię - świat podziemny; życie - śmierć – odrodzenie; narodziny - życie – śmierć; ciało - umysł – duszę; mądrość - siłę – piękno czy też ojca - matkę i dziecko

Opracowano na podstawie:: Kopaliński Wł., „Słownik symboli” – wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa, 1990

***

W jednej ze starszych publikacji pt. „Dowod Iawny o pierwszym Rodzicu Polskim y i początku herbow odnajdujemy wzmiankę o herbie Wilczewskich.

Herb Trzy Radła Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród, genealogia, rodowód, przodkowie

Feliks Sulimierski w swoim „Słowniku Geograficznym pisze:
…„ R. 1507 Jan i Maciej z Mazowsza kupują Wilczewo od Karola z Wigwałdu (Wittichwald) i od majętności swej przybierają nazwisko WILCZEWSKICH”….
Oznacza to, że nazwisko Wilczewskich pojawiło się dopiero w 1507 roku.
Właściwie istnieją dwie pozycje, które mówią o tym, kiedy i za co został nadany tym późniejszym Wilczewskim herb, a mianowicie:

***

Piotr Nałęcz Małachowski w swoim dziele pt.: "Zbiór nazwisk szlachty z Opisem Herbów własnych Familiom zostaiącym w Krolestwie Polskim, i Wielkim Xięstwie Litewskim”, Lublin 1805
pisze:
…"Wilczewski Herb. W polu czerwonym żelazne trzy radła od pług końcami do góry obrócone, z tych dwa obok wyżey, trzecie w srzodku pod niemi. W Hełmie nad koroną trzy pióra strusia. Od Gedymina Xiążęcia Litewskiego, po wyprawie woienney przeciwko Inflantczykom początkowie nadany w Roku 1324...."

Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie
ryc. Herb Wilczewskich wg Małachowskiego

***

Kasper Niesiecki S.J. w swoim „Herbarzu Polski”, wyd. J.N.Bobrowicz, Lipsk, 1839-1846
napisał:
… „Radła trzy od pługa, końcami do góry obrócone, dwa podle siebie na górze, jedno pod niemi we środku, kolor w nich żelazny, pole tarczy czerwone, na hełmie trzy pióra strusie; tak go opisuje, Okolski tom 3.fol.252 i MS. o Familiach Pruskich.
Według Okolskiego herb ten nadany od książęcia Litewskiego w expedycyi Inflantskiej, kawalerowi męztwem dobrze zasłużonemu.
Pieczętują się nim Wilczewscy von Tallen w Prusiech: luboć z nich niektórzy już w inszych województwach poosiadali….”.


Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie
ryc. Herb Trzy Radła Okolskiego

***

Jan Karol Dachnowski w „Herbarzu Szlachty Prus Królewskich z XVII Wieku” napisał: …”WILCZEWSCY von TALLEN; herbu własnego "trzy żelazne radlice od orania w czerwonym polu. Na hełmie trzy strusie pióra"…
i podaje jego rysunek:

Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie
Rys. herbu Wilczewskich wg. Dachnowskiego

***

Właściwie jest to wszystko, co jest wiadomo na temat pochodzenia herbu Wilczewskich. Jeszcze tylko pewna uwaga. Otóż Kasper Niesiecki w swoim „Herbarzu…” wyprowadza rodowód Wilczewskich od Jana Sudka Wilczewskiego.
Nie wspomina ani słowem o protoplastach tego rodu czyli o: Janie Macieju i Macieju Wilczewskich, którzy nabyli Wilczewo w 1507 roku, ani też o ich potomkach.
Swój wywód rozpoczyna od Jana, który był synem Grzegorza, a ten był synem Jana, który nabył dobra w Wilczewie razem ze swoimi braćmi.
No i brak jest jakichkolwiek danych o Wilczewskich z ziem położonych na zachód od Wilczewa…..

***

Dwa opracowania ogólnie podają wygląd herbu.

1. Stanisław Krzyżanowski w swoim dziele pt.: „Słownik heraldyczny dla pomocy w poszukiwaniach archeologicznych” wydrukowany w Krakowie w 1870 r. na stronie 42 pisze:
„Radła trzy końcami do góry (2 i 1); w hełmie trzy strusie pióra. – Wilczewski v. Trzy Radła. Pszaradł”.

2. S.Orgelbrand w „Encyklopedii powszechnej” tom XV (wyd. Warszawa Wydawnictwa Towarzystwa Akcyjnego Odlewni Czcionek i Drukarni S. Orgelbranda Synów; 1903) pisze:
„Wilczewski v. Trzy radła. Herb: W polu czerwonym – trzy żelazne radła od pługa.”

***

Pozostałe herbarze i opracowania, o ile wspominają o Wilczewskich to zazwyczaj piszą, że Wilczewscy posiadają herb „Trzy Radła”. Również podawany jest ich przydomek „SUDEK”

1. Niesiecki Kasper w „Herbarzu Polski…” (wyd. J.N.Bobrowicz, Lipsk, 1839-1846), pisze jeszcze tak:
…Jan (Sudek -ten ich przydomek) z Wilczewa Wilczewski, któremu żona Justyna, sześciu synów powiła …

2. Wojciech Kętrzyński w swoim „Spisie przydomków szlachty pomorskiej”, wyd. Lwów 1905 r. podaje:
na stronie 22 - „Wilczewscy, Sudek.
a na stronie 16 - Sudek 1766. Walenty S. Wilczewski.

3. „Polska Encyklopedia Szlachecka”, wyd. Inst. Kult.Hist., red. i wyd. dr fil. S.J.Kasprzycki; Wa-wa 1935 stwierdza:
…”Sudek obacz Wilczewski herbu Trzy radła, 1600; Wilczewo sztumski /Mr./….

4. Marcin Michał Wiszowaty w opracowaniu pt. „Szlachta pomorska (kaszubska)” również podaje:
Wilczewski h. Trzy Radła Sudek, Tallen ,Wilczewo, pow. sztum.

5. Podobnie to czyni Tadeusz Gajl w „Herby szlacheckie Rzeczypospolitej Obojga Narodów”, Wydawnictwo L&L, Gdańsk 2003 gdzie podaje:
Sudek h. Wilczewski.

Pozostałe opracowania podają tylko nazwisko „Wilczewski

1. „Szlachta Wylegitymowana W Królestwie Polskim w latach 1836-1861(1867)” podaje:
WILCZEWSKI h. Wilczewski

2. Teresa Borawska w „Wykazie Rodów Szlachty Prus Królewskich z Połowy XVII wieku (na podstawie herbarza J. K. Dachnowskiego) wymienia: Wilczewscy - XVI-XVII w:, woj. malb., chełm. i Prusy Książęce.

4. Polnischer Adel Wappen Familien, Polnischer Adel Buchstabe „W” podaje
własny Wilczewski h.

itd. itd.

Z uwagi na tak lakoniczne informacje dotyczące okoliczności nadania herbu, późniejszym, bo dopiero z 1507 roku Wilczewskim, postanowiliśmy zweryfikować je, zaglądając do historii Litwy i jej sąsiadów Jaćwieży, Krzyżaków, Inflant ….
I tak: na podstawie tekstów:
Aleksandra Brücknera pt.: „Starożytna Litwa. Ludy i Bogi. Szkice historyczne i mitologiczne. Jaćwingowie”, wyd. Nakładem Księgarni Naukowej, Krucza 44, Druk K. Kowalewskiego, Mazowiecka 8., Warszawa 1904.; Arturas Dubonis, „Historia Litwy”…; Ryszarda Demby, „Jaćwież”….; A. Kamińskiego „Jaćwież. Terytorium, ludność, stosunki gospodarcze i społeczne”, Łódź 1953.; Franciszka E. „Skąd Litwini wracają”. Nasze Krajobrazy 14.II. 1999

rysuje się taki oto obraz tamtych czasów:

Jaćwież (Sudowia) to ziemie zajmowane do ok. XIII wieku przez Jaćwingów zwanych z łacińska - Sudowite (kraj Sudovia). Nazwę tę (jako Sudinoi) znał także aleksandryjski geograf Ptolemeusz (II w n.e.).
Obejmowały one obszary między Biebrzą na południu, Niemnem na wschodzie, Niemnem i Szeszupą na północy oraz puszczami na wschód od jezior Mamry i Śniardwy (mniej więcej na południe od dzisiejszej Gołdapi) oraz rzeką Łęg (dzisiejsza nazwa Ełk) na zachodzie (większość tych terenów to dzisiejsza Suwalszczyzna).
Jaćwingowie, Jaćwięgi (łac. Sudovia, lit. Jotvingiai) – lud bałtycki, blisko spokrewniony z Prusami, zamieszkujący Sudowię lub Jaćwież. Wincenty Kadłubek w swojej kronice nazywał ich Pollexianami (Podlasianie), Krzyżacy określali ich mianem Sudowów, a Rusini - Jatwjagów.
Posługiwali się oni językiem jaćwińskim (jaćwieskim). Sami siebie zaś nazywali Sudowa.
W 1283 r. Krzyżacy ostatecznie pokonali opór Jaćwingów, którzy walczyli pod dowództwem wodza Skomanda (Skomenta). Po rozbiciu Skomenta, część uciekła na Litwę, Ruś i do Polski, inni zostali przesiedleni przez Krzyżaków na Półwysep Sambijski /Kuhrische Nehrung.
Skomand, który został pobity i wypędzony z ojczyzny, wrócił po latach, dał się ochrzcić i przeszedł na służbę Krzyżaków, za co został nagrodzony licznymi nadaniami ziemi na terenie Prus. Podobnie miała wyglądać sprawa z innym dowódcą wojsk jaćwieskich z włości Kymenowia (Kimenau) - Gedetem, który po utracie własnego grodziska ratował się ucieczką na Litwę. Po kilku latach powrócił jednak wraz z 1500 Jaćwingami i poddał się Zakonowi, za co został obdarzony szczególnymi łaskami i przywilejami jako wierny poddany Krzyżaków.
W tym samym roku Krzyżacy pruscy napadli po raz pierwszy na Litwę. Rozpoczęła się długotrwała wojna Litwy z Krzyżakami.
Około 1295 r. Vytenis został władcą Litwy. 30 września 1296 r. wybuchł konflikt między mieszczanami ryskimi a Zakonem Inflanckim, Vytenis zaś zimą tego samego roku wtargnął do Inflant. Mieszczanie oraz arcybiskup ryski postanowili nawiązać ściślejsze kontakty z Litwą.
30 marca 1298 r. Vytenis zawarł sojusz z Rygą i jej arcybiskupem skierowany przeciwko Zakonowi Inflanckiemu i złożył obietnicę, że Litwa przyjmie chrzest, tak jak to miało miejsce za czasów Mindaugasa. Ryżanie i Litwini zadali Zakonowi Inflanckiemu kilka bolesnych ciosów, natomiast 1 czerwca w bitwie pod Turaidą zwyciężyli mistrza ziemi inflanckiej Brunona oraz 22 rycerzy. Wtedy na przedpolach Rygi mieszczanie zbudowali Litwinom zamek, który jeszcze przez cały XIV w. nazywano zamkiem litewskim.
Jednakże zjednoczone wojsko krzyżaków pruskich i inflanckich pokonało 29 czerwca Ryżan i Litwinów. Ryżanie zmuszeni byli zawrzeć z Zakonem rozejm, lecz ich sojusz z Litwą trwał aż do roku 1330.
W 1309 r. stolicę Zakonu Krzyżackiego przeniesiono z Wenecji do Malborka (Marienburga) w Prusach. Do walki z krajami bałtyckimi Zakon skupił wszystkie swoje siły. Ostatnie lata rządów Vytenisa przeszły pod znakiem walk z Krzyżakami.
W pażdzierniku 1315 r. zanotowano ostatnią wzmiankę o Vytenisie - najprawdopodobniej wkrótce potem zmarł.

Tron litewski objął po nim jego brat stryjeczny Gediminas (Giedymin), syn Skalmantasa.
Giedymin, (Gedymin), lit. Gediminas, (ur. około 1275, zm. w grudniu 1341 pod Wieloną nad Niemnem) - wielki książę litewski panujący w latach 1315-1341, założyciel dynastii Giedyminowiczów, dziad Jagiełły, objął władzę po śmierci swego brata, Witenesa.

Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie
ryc. Gediminas

Litwa za Giedymina graniczyła z kilkoma państwami, z którymi rywalizowała o swą mocarstwowość. Na wschodzie graniczyła z Wielkim Księstwem Moskiewskim, na południowym wschodzie z Ordą Tatarską, na południowym zachodzie z Polską Łokietka, zaś na północnym zachodzie z Zakonem Krzyżackim w Prusach i na północy z Zakonem Kawalerów Mieczowych w Inflantach.
Inflantami nazywano obszary dzisiejszej Łotwy i Estonii. Pierwotnie mieszkały tam plemiona należące do grupy ludów bałtyckich.
W czasie, gdy krzyżacy rozpoczęli podbój ziem pruskich, na terenie Inflant powstał niemiecki zakon rycerski Kawalerów Mieczowych, który w krótkim czasie podporządkował sobie cały ten nadbałtycki kraj i równocześnie uznał zwierzchnictwo wielkiego mistrza Zakonu krzyżackiego.
Stanowiło to wielkie zagrożenie dla Litwy, a szczególnie dla Żmudzi, której podbój przez zakonnych rycerzy spowodowałby, iż w ręce krzyżackie dostałoby się wybrzeże bałtyckie od ujścia Wisły aż do Zatoki Fińskiej Tak więc głównym zagrożeniem Litwy byli Krzyżacy. Litwa szukała więc sojuszników wśród chrześcijańskich przeciwników Zakonu.
Panujący wówczas Giedymin (1315-1341), z litewska Gediminas, nawiązał dobre stosunki z arcybiskupem ryskim i mieszczanami Rygi. Wyraził nawet gotowość na chrystianizację Litwy. W marcu – kwietniu 1323 r Giedymin w porozumieniu z Ryżanami, wystosował list do papieża, natomiast 26 kwietnia - do miast Hanzy, franciszkanów i dominikanów. W listach wyrażał chęć przyjęcia wiary chrześcijańskiej, zapraszał na Litwę mnichów, rzemieślników, kupców i rolników, donosił też, że w Wilnie i Nowogródku zbudowano już trzy kościoły.
Jednakże Krzyżakom udało się zniweczyć plany Gediminasa i Gediminas zrzekł się zamierzonego chrztu.
Giedymin jednak zdawał sobie sprawę, że dopiero po utworzeniu potężnego imperium Litwa będzie mogła odeprzeć natarcie Zakonu Krzyżackiego popieranego przez całą zachodnią Europę.
Giedymin, realizując swój plan, zdołał połączyć pod swym panowaniem bardzo duże obszary na południowy wschód od Litwy, powiększając tym samym dwukrotnie obszar swego państwa.
Około 1318 roku, poprzez małżeństwo swego syna Algirdasa (Olgierda) opanował Witebsk, w następnych latach także Pińsk, Wołyń. Poprzez małżeństwo syna Lubarta opanował Podlasie. W roku 1320 Gediminas zawarł sojusz z księciem twerskim (który przetrwał z przerwami do 1375 r.).
Swoje władztwo narzucił Haliczowi - Wołyni w latach 1320–1324, Pskowowi w 1322 r., Kijowowi około 1325 r. oraz Smoleńskowi około 1326 r. W 1324 roku zawarł czteroletni rozejm z Zakonem Krzyżackim. Rozejm ten został potwierdzony przez papieża. Nie mniej, zdając sobie sprawę, iż Krzyżacy zawsze będą stanowić zagrożenie, w kwietniu 1325 r. Gediminas zawarł sojusz z królem polskim Władysławem I Łokietkiem. 16 października 1325 r. wydał swoją córkę Aldonę, za mąż za syna Łokietka – Kazimierza (nazwanego później Wielkim). Aldona na chrzcie przyjęła imię Anna. Dwa walczące do tej pory ze sobą narody, po raz pierwszy sprzymierzyły się przez swoich władców, by zjednoczyć siły przeciw wspólnemu wrogowi — krzyżakom. Sojusz z Polską był dla Gedymina korzystny, ponieważ w 1328 r. rozejm z Zakonem wygasł i Zakon znów przystąpił do wojny z Litwą. W roku 1326 kronikarz Piotr z Dusburga, napisał: "Et sic terra Sudoviae usque in praesentam diem remanet desolata" (I tak oto ziemia jaćwieska do dziś pozostaje bezludna).
W 1331 roku Gedymin miał już władzę nad Kijowem, którym zarządzał brat Giedymina - Fiodor. Władztwo Giedymina więc ciągnęło się na wschód aż do ziemi smoleńskiej.
Na północy zaś utrzymywał poprawne kontakty z Rygą. Podjął także uwieńczone powodzeniem zabiegi o utworzenie odrębnej, prawosławnej metropolii litewskiej.
To właśnie Giedymin jest twórcą mocarstwowej potęgi Litwy Ostatecznie w 1422 roku ziemię Jaćwingów podzielono między zakon krzyżacki i Litwę (w ramach tzw. Pokoju Melmeńskiego). Ich język wymarł w XVII wieku. Nie mniej jeszcze w XIX wieku część Szlachty Suwalskiej uważała się za potomków Jaćwingów…..Itd., itd.

Tyle historia.
Nie mniej wróćmy do naszych dociekań dot. Wilczewskich.
Po pierwsze. Warto zastanowić się nad przydomkiem Wilczewskich – SUDEK. Nie można wykluczyć, że nazwę „SUDEK” można odnieść do ziemi Jadźwingów, po łacinie zwanej Sudowią. W pierwszej części nazwania „Sudek” – „Sud” zachował się jakiś ślad dawnej nazwy Jadźwingów (Sudovii). Może to wskazywać, że przodek Wilczewskich może właśnie pochodził z Sudowii, i w roku 1296 brał udział w wyprawie przeciwko Krzyżakom w Inflantach a także i w innych wojennych wyprawach. I jak można domniemywać, to Gedymin w 1324 roku nobilitował go, za jego wkład w walce z Krzyżakami, i nadał mu herb „TRZY RADŁA”.

Po drugie. Pozostaje jeszcze do wyjaśnienia sprawa tytułu „von Tallen”. Niemieckie „von” – oznacza nic innego jak polskie „z”. Inaczej: „von Tallen” = „z (dóbr) Tallen”. Drugi człon wskazywał zazwyczaj na nazwę dóbr, jakimi dysponowała dana osoba z „von”.
Otóż owe niemieckie „von” wskazuje na to, że ten tytuł, nie Sudkowi ale już Sudkowi Wilczewskiemu musieli nadać Prusacy. Niestety, ale nie znaleźliśmy nic, co by wskazywało na istnienie miejscowości o takiej nazwie. Tallen może kojarzyć się to z Tallinem, który leżał w Inflantach. Czy „Wilczewski” otrzymał tam jakieś nadania, tego nie wiadomo.


Dokładniejsze dane o Wilczewskich można znaleźć w dokumentach z XVI wieku, o czym w Rozdziale V.

Warto jeszcze zwrócić uwagę, że nazwa herbu „Trzy Radła” została także przypisana przez niektórych genealogów herbowi, jak poniżej:

Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie


a którym pieczętują się Dłuhomilowie i inni, a w tym i ponoć Winklerowie.
Natomiast Kasper Niesiecki, Herbarz Polski, wyd. J.N. Bobrowicz, Lipsk 1839-1845; w tomie 11 pisze tak: „Długochmil herbu Trzy radła. Dawni autorowie o nich nie pisali, tylko Kuropatnicki i Małachowski w dziełach swych tak kładą…..
… Berawski herbu Trzy Radła. Wspomina ich Mał.”
Co do Winklerów, to oni sami uważają, że herb Wilczewskich także jest ich herbem czego niestety, nie możemy potwierdzić bowiem nie znaleźliśmy jakichkolwiek danych, że tak jest faktycznie jak sami Winklerowie twierdzą

A na zakończenie tego rozdziału warto wspomnieć o opracowaniu Wülverstedt’a .G.A. pt. „Der abgestorbene Adel der Provinz Preussen…..”; wyd. Dürnberg, 1874; gdzie znajduje się taki rysunek herbu „Trzy Radła”:

Wilczewski, Wilczewska, Wilczewscy Ród - herbu Trzy Radła, genealogia, rodowód, przodkowie


Radła są odwrócone !!!!! Czyżby jakaś jego odmiana?